Nhiều doanh nghiệp ban đầu vận hành dựa trên sự tin tưởng giữa các cổ đông, nhưng khi mở rộng hoạt động và xuất hiện khác biệt về lợi ích hoặc chiến lược, tranh chấp nội bộ rất dễ phát sinh.

Nhiều doanh nghiệp bị đình trệ do mâu thuẫn cổ đông kéo dài, thường xuất phát từ thiếu minh bạch và không rõ ràng về quyền, lợi ích trong công ty.

Những dạng tranh chấp cổ đông phổ biến hiện nay

Trong thực tiễn doanh nghiệp, tranh chấp giữa các cổ đông thường xoay quanh bốn nhóm vấn đề chính: quyền quản lý, phân chia lợi nhuận, quyền sở hữu cổ phần và định hướng phát triển công ty.

Một tình huống phổ biến là tranh chấp quyền điều hành khi các cổ đông khác biệt về định hướng quản trị. Nếu điều lệ và cơ chế biểu quyết không rõ ràng, mâu thuẫn dễ leo thang thành tranh chấp quyền kiểm soát doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, tranh chấp về lợi nhuận cũng xảy ra thường xuyên, đặc biệt tại các công ty gia đình hoặc doanh nghiệp có ít cổ đông. Nhiều trường hợp cổ đông cho rằng mình đóng góp nhiều công sức nhưng lợi ích nhận được không tương xứng, hoặc nghi ngờ công ty không minh bạch trong việc phân phối lợi nhuận và chi phí vận hành.

Một dạng tranh chấp khác liên quan đến chuyển nhượng cổ phần. Có trường hợp cổ đông muốn bán phần vốn góp cho người ngoài nhưng các cổ đông còn lại phản đối vì lo ngại mất quyền kiểm soát hoặc thay đổi cơ cấu quản trị. Khi điều lệ không quy định rõ quyền ưu tiên mua hoặc cơ chế chuyển nhượng, tranh chấp thường rất khó xử lý.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp còn phát sinh xung đột do thiếu minh bạch thông tin tài chính, không được tiếp cận sổ sách kế toán hoặc nghi ngờ có hành vi sử dụng tài sản công ty sai mục đích. Đây là nhóm tranh chấp đặc biệt nguy hiểm vì có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận hành và uy tín doanh nghiệp.

Vì sao tranh chấp nội bộ thường trở nên nghiêm trọng?

Điểm đặc biệt của tranh chấp cổ đông là yếu tố pháp lý thường đi kèm yếu tố cá nhân và lợi ích lâu dài. Không giống tranh chấp thương mại thông thường, mâu thuẫn nội bộ công ty thường xuất hiện giữa những người từng cùng góp vốn, cùng điều hành hoặc có quan hệ thân thiết.

Nguyên nhân đầu tiên thường đến từ việc công ty vận hành dựa quá nhiều vào niềm tin mà thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng. Nhiều doanh nghiệp không xây dựng thỏa thuận cổ đông riêng, điều lệ sơ sài hoặc không quy định cụ thể về quyền biểu quyết, quyền quản lý và cách xử lý khi phát sinh bất đồng.

Một nguyên nhân khác là sự thiếu minh bạch trong quản trị. Khi một nhóm cổ đông nắm quyền điều hành nhưng không công khai đầy đủ thông tin tài chính, không tổ chức họp đúng quy định hoặc hạn chế quyền tiếp cận hồ sơ của cổ đông khác, tâm lý nghi ngờ rất dễ xuất hiện.

Ngoài yếu tố pháp lý, mâu thuẫn cá nhân cũng là nguyên nhân khiến tranh chấp leo thang nhanh chóng. Sự khác biệt trong tầm nhìn phát triển, phong cách quản trị hoặc lợi ích kinh doanh khiến các bên mất dần khả năng hợp tác. Khi đó, tranh chấp không còn dừng ở vấn đề quản trị mà chuyển thành cuộc đấu về quyền kiểm soát công ty.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu rà soát lại cơ chế quản trị khi tranh chấp đã xảy ra. Lúc này, việc xử lý thường khó khăn hơn rất nhiều vì hoạt động công ty đã bị ảnh hưởng, nhân sự dao động và đối tác bắt đầu mất niềm tin.

Khi xảy ra tranh chấp, doanh nghiệp nên xử lý thế nào?

Trong hầu hết trường hợp, ưu tiên đầu tiên vẫn nên là thương lượng nội bộ nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động doanh nghiệp. Nếu các bên còn khả năng trao đổi, việc rà soát lại quyền lợi, nghĩa vụ và cơ chế vận hành có thể giúp giảm căng thẳng trước khi tranh chấp vượt khỏi tầm kiểm soát.

Khi thương lượng không hiệu quả, hòa giải thông qua luật sư hoặc bên trung gian độc lập thường là giải pháp phù hợp. Cách này giúp các bên nhìn lại vấn đề dưới góc độ pháp lý và lợi ích doanh nghiệp thay vì chỉ tập trung vào mâu thuẫn cá nhân.

Trong trường hợp tranh chấp liên quan đến quyền quản lý, cổ phần hoặc thiệt hại tài chính nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể phải sử dụng biện pháp tố tụng hoặc trọng tài thương mại. Đây thường là giai đoạn phức tạp vì ngoài hồ sơ pháp lý, các bên còn phải xử lý vấn đề chứng cứ, quyền biểu quyết và tính hợp lệ của các quyết định nội bộ công ty.

Điều quan trọng là dù chọn phương án nào, doanh nghiệp cũng cần kiểm soát tốt thông tin nội bộ để tránh ảnh hưởng đến đối tác, khách hàng và nhân sự. Nhiều công ty thiệt hại lớn không phải vì bản thân tranh chấp, mà vì khủng hoảng niềm tin phát sinh trong quá trình xử lý tranh chấp.

Làm sao để hạn chế tranh chấp cổ đông từ đầu?

Phần lớn tranh chấp nội bộ có thể giảm đáng kể nếu doanh nghiệp xây dựng được cơ chế quản trị rõ ràng ngay từ đầu.

Trước hết, điều lệ công ty cần được xây dựng thực chất thay vì chỉ mang tính hình thức. Các nội dung về quyền biểu quyết, chuyển nhượng cổ phần, quyền tiếp cận thông tin, phân chia lợi nhuận và xử lý bế tắc quản trị cần được quy định cụ thể.

Bên cạnh điều lệ, doanh nghiệp nên có thỏa thuận cổ đông riêng để xử lý những vấn đề nhạy cảm như:

• – Quyền kiểm soát công ty;
• – Cam kết góp vốn;
• – Cơ chế thoái vốn;
• – Xử lý khi có cổ đông vi phạm nghĩa vụ;
• – Quy trình giải quyết tranh chấp nội bộ.

Ngoài yếu tố pháp lý, tính minh bạch trong quản trị cũng đóng vai trò rất quan trọng. Việc tổ chức họp định kỳ, công khai báo cáo tài chính và duy trì cơ chế trao đổi rõ ràng giúp giảm đáng kể nguy cơ nghi ngờ hoặc hiểu sai giữa các cổ đông.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp không sụp đổ vì cạnh tranh thị trường mà vì mâu thuẫn nội bộ kéo dài. Một hệ thống quản trị rõ ràng và cơ chế pháp lý chặt chẽ không chỉ giúp hạn chế tranh chấp, mà còn là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững trong dài hạn

KHUNG GIỜ TƯ VẤN PHÁP LUẬT:

• – 14h – 16h Thứ 4 hàng tuần qua kênh Zalo
• – Nhắn tin để được luật sư Nguyễn Phạm và Cộng sự tư vấn trực tiếp – hỗ trợ ban đầu miễn phí.

Võ Anh Tuấn – Chuyên viên Công ty Luật TNHH Nguyễn Phạm và Cộng sự